21 Eylül Dünya Alzheimer Günü: Erken Tanı ve Korunma Yolları

Alzheimer hastalığı, beyin hücrelerinin zamanla zarar görmesiyle ortaya çıkan, hafıza, düşünme ve günlük işleri yerine getirme yeteneklerini kademeli olarak yok eden kronik bir rahatsızlıktır. Tüm demans (bunama) vakalarının yaklaşık %60-70’ini oluşturan bu hastalık, dünyada ve ülkemizde giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunudur.

Her 3 Saniyede Bir Yeni Vaka

Dünya genelinde 55-57 milyon kişinin demansla yaşadığı ve her 3 saniyede yeni bir vaka teşhisi konulduğu bildirilmektedir. 2040 yılına gelindiğinde demansın dünya genelinde en sık görülen üçüncü ölüm nedeni olması beklenmektedir.

TÜİK 2022 Türkiye Sağlık Araştırması Raporu‘na göre, ülkemizde 65 yaş üzerindeki bireylerde Alzheimer görülme sıklığı %5,5 seviyesindedir. 2024 yılı verilerinde ise Alzheimer kaynaklı vefat oranı %3,0 olarak kayıtlara geçmiştir.

Doğru Bilinen Yanlışlar ve Damgalanma

Hastalığa dair en büyük engellerden biri toplumdaki bilgi eksikliği ve yanlış inanışlardır. Araştırmalar, sağlık çalışanlarının bile %65’inin demansı yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası olarak gördüğünü ortaya koymaktadır. Ayrıca, hastaların %88’i ayrımcılığa maruz kaldığını belirtirken, damgalanma korkusu bireylerin tanı ve tedaviye erişimini geciktirmektedir. “Ne Kadar Erken Tanırsanız, O Kadar Fazlasını Yapabilirsiniz” temasıyla kutlanan Dünya Alzheimer Günü, tam da bu farkındalığı artırmayı hedeflemektedir.

Demans ve Alzheimer Riskini %45 Oranında Azaltmak Mümkün

Yaş ve genetik yatkınlık gibi faktörler değiştirilemese de, yaşam tarzında yapılacak düzenlemelerle demans vakalarının %45’inin geciktirilebileceği veya önlenebileceği kanıtlanmıştır. Hastalıktan korunmak için dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:

• Zihinsel Egzersizler: Bulmaca çözmek, düzenli kitap okumak veya yeni bir dil öğrenmek beyni dinamik tutar.
• Fiziksel Aktivite: Haftada birkaç gün yapılan tempolu yürüyüşler kan dolaşımını ve beyin sağlığını destekler.
• Sağlıklı Beslenme: Akdeniz tipi diyet; taze sebze, meyve, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenmek riski düşürür.
• Sosyal Hayata Katılım: Arkadaşlarla vakit geçirmek ve sosyal gruplara dâhil olmak zihinsel gerilemeyi yavaşlatır.
• Kronik Hastalık Yönetimi: Tansiyon, kolesterol, obezite ve kan şekeri seviyelerinin kontrol altında tutulması kritik önem taşır.

Erken Tanı İçin İlk Belirtilere Dikkat

Hastalık tanısı alan bireylerin mümkün olduğunca uzun süre bağımsız yaşayabilmesi için erken müdahale şarttır. Yeni öğrenilen bilgileri çabuk unutma, bildik yerlerde kaybolma veya zamanı şaşırma, yemek pişirme veya hesap yapma gibi günlük işlerde zorlanma, konuşurken kelime bulma güçlüğü ve ani kişilik değişimleri (şüphecilik, depresyon) en yaygın ilk belirtilerdir.

Bu belirtilerin fark edilmesi durumunda zaman kaybetmeden uzman bir hekime başvurulmalıdır. Aile hekimliği birimlerinde kronik hastalık taramaları düzenli olarak yapılmakta, Sağlıklı Hayat Merkezleri ise sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazandırma konusunda ücretsiz destek sunmaktadır. Konu hakkında daha detaylı bilgiye, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan “Demanslı Bireylerde Koruyucu Yaklaşımlar” kitabından ulaşılabilmektedir.